Dostnehri.Net Piri Reis |
|
Osmanlı denizci. Dünya haritaları ve denizcilik kitabıyla
tanınmıştır. Doğum tarihi kesin olarak bilinmiyor. 1465-1470
arasında Gelibolu'da doğdu. Kahire'de öldü. Asıl adı Muhiddin
Pirî'dir. Karamanlı Hacı Ali Mehmed'in oğlu ve ünlü Osmanlı
denizcisi Kemal Reis'in yeğenidir. Akdeniz de korsanlık
yapmakta olan amcasının yanında yaklaşık 1481'den sonra denize
açıldı. 1487'de onunla birlikte İspanya'daki Müslümanlar'ın
yardımına gitti. 1491-1493 arasında Sicilya, Sardunya, Korsika
adalarına ve Güney Fransa kıyılarına yapılan akınlara katıldı.
Amcasıyla birlikte Osmanlı Devleti'nin hizmetine girerek
1499-1502 Osmanlı-Venedik Savaşı'nda bir savaş gemisinde
kaptanlık yaptı. 1511'de amcasının ölümü üzerine Gelibolu'ya
çekilerek Kitab-ı Bahriye (Denizcilik Kitabı) üzerinde çalıştı
ve 1513'te bir dünya haritası çizdi. 1516 Mısır seferinde
Osmanlı donanmasında kaptan olarak savaştı. 1517'de ilk
çizdiği haritayı I. Selim'e (Yavuz) sundu. 1521'de Kitab-ı
Bahriye'yi tamamladıktan sonra 1522'de Rodos seferine
katıldı.1524'te sadrazam Makbul İbrahim Paşa'yı Mısır'a
götüren gemiye kılavuzluk etti. Sadrazamın ilgilenmesi üzerine
1525'te Kitab-ı Bahriye'yi yeniden düzenleyerek onun
aracılığıyla I. Süleyman'a (Kanuni) sundu. 1528'de çizdiği
ikinci haritasını da padişaha armağan etti. 1528'den sonra
güney denizlerinde görev yaptı. Portekizlilerin Aden'i alması
üzerine Süveyş'teki Osmanlı donanmasına kaptan atanarak 26
Şubat 1548'de Aden'i geri aldı. 1552'de önemli bir Portekiz
üssü olan Maskat'ı ve ardından Kişm Adası'nı alarak Hürmüz
Kalesi'ni kuşattı. Portekizliler'in Basra Körfezi'ni kapatmak
istediklerini duyarak kuzeye yöneldi. Katar Yarımadası'na,
Bahreyn Adası'na egemen olarak Mısır'a geçti. Donanmayı Basra
Körfezi'nde bıraktığı için sefer sırasında kendisinden
yardımını esirgeyen Basra Valisi Kubâd Paşa'nın da
girişimleriyle suçlu görülerek idam edildi. Büyük bir denizci
olduğu kadar büyük bir haritacı olan Pirî Reis, korsanlık
günlerinden başlayarak gezip gördüğü yerleri yabancı
kaynaklardan da yararlanarak tarihi ve coğrafi özellikleriyle
birlikte kitabında anlatmış ve haritalarını çizmiştir. Kitab-ı
Bahriye'nin nazımla yazılan ve denizcilikle ilgili tüm
bilgilerin toplandığı başlangıç bölümünde, genel
açıklamalardan sonra Ege ve Akdeniz adaları tanıtılarak,
denizle ilgili gözlem ve deneyim önemi vurgulanır. Fırtına,
rüzgâr çeşitleri, pusula ve haritanın tanımından sonra dünyayı
kaplayan denizler ve karaların oranı belirtilir.
Portekizliler'in denizcilikteki ilerlemeleri ve keşifleri, Çin
Denizi, Hint Okyanusu, Akdeniz ve Ege Denizi'ndeki rüzgârlar,
Basra Körfezi, Atlas Okyanusu ayrıntılı biçimde anlatılır. Düz
yazı ile anlatımın başladığı haritalı bölüm asıl metni
oluşturur. Bu bölümde Çanakkale Boğazı'ndan başlayarak Ege
Denizi kıyı ve adaları, Adriyatik denizi kıyıları, Batı
İtalya, Güney Fransa, Doğu İspanya kıyılarıyla çevresindeki
adalara ilişkin tarihi, coğrafi bilgiler verilerek kuzey
Afrika kıyıları, Filistin, Suriye, Kıbrıs ve Anadolu kıyıları
izlenerek Marmaris'te tüm Akdeniz'in havzası noktalanır.
1513'te çizdiği ilk haritasında Kristof Kolomb'un 1498'de
çizdiği Amerika haritasından, Portekiz ve Arap haritalarından
yararlandığını belirtir. Elde kalan parçası Avrupa ve
Afrika'nın batı kıyılarıyla Atlas Okyanusunu, Antil Adalarını,
Orta ve Güney Amerika'yı gösterir. 1528'de çizdiği ikinci
haritasından günümüze kalan parça, büyük bir dünya haritasının
kuzey batı köşesi olup Atlas Okyanusu'nun kuzeyini, kuzey ve
orta Amerika'nın yeni keşfedilmiş kıyılarını ve Grönland'dan
Florida'ya uzanan kıyı şeridini içerir. Adalar ve kıyılar son
keşiflere dayalı olarak daha doğru çizilidir. Keşfedilmeyen
yerler ise beyaz bırakılarak, bilinmediği için çizilmediği
belirtilir. İlk haritadan daha büyük ölçekli ve gelişkin olan
ikincisi, teknik olarak döneminin en ileri örneğidir
|
|
|
|
|
|
